Trong đêm nước sông dâng lên, trên mọi màn hình của thành phố đều sáng cùng một ký hiệu: cảnh giác cao, ban bố lúc mười một giờ mười phút, giải trình bằng ba câu, có hiệu lực đến thứ Tư. Mara đứng cùng đội cứu nạn thảm họa bên con đê. Jonas, chồng cô, cùng nhóm của mình khiêng giường lên tầng trên trong viện dưỡng lão. Đến thứ Tư mực nước hạ, và cấp báo động tự hết hiệu lực mà không ai phải chấm dứt nó. Những quyền hạn mà đêm ấy cần đến đã biến mất trở lại vào thứ Năm, và một hội đồng được bốc thăm đọc bản báo cáo.
Mọi trật tự rốt cuộc đều dựa trên một câu hỏi mà nhiều bản phác thảo né tránh: ai nắm quyền sử dụng vũ lực? Từ thời Max Weber, nhà nước là thực thể đòi độc quyền về vũ lực chính đáng. Ai điều khiển độc quyền ấy, cảnh sát, quốc phòng và sự cưỡng chế tột cùng, thì ở cấp cuối cùng sẽ chi phối mọi thứ còn lại, dù các cơ quan khác được sắp đặt cẩn thận đến đâu. Một chiếc vòng phân tán quyền lực nhưng để vũ lực không bị chia sẻ thì chỉ là bề ngoài. Từ đó suy ra nguyên tắc của chương này: an ninh không phải là ngoại lệ của trật tự, mà là sự áp dụng sắc bén nhất của nó.
Ai cầm thanh gươm
Cám dỗ nằm ở chỗ nhân danh an ninh tạo ra một thực thể đứng trên các quy tắc: khi khẩn cấp, để bảo vệ mọi người, trong một thời gian có hạn. Chính ở điểm này mà trong lịch sử gần như mọi nền tự do đã chết, vì quyền hạn ngoại lệ một khi đã trao đi thì hiếm khi được trả lại. Quyền lực lẽ ra chỉ để vượt qua cơn bão lại sống lâu hơn cơn bão. SOLIS rút ra từ đó kết luận rằng không được có nơi nào mà vũ lực thoát khỏi sự kiểm soát. Câu trả lời cho câu hỏi cổ xưa ai canh gác những người canh gác, ở đây cũng không phải là một lớp canh gác cao hơn. Nó giống như ở mọi nơi khác: một cấu trúc trong đó không ai có thể bám rễ.
Bộ máy vũ lực buộc vòng
Bốn bộ phận ràng buộc vũ lực, như bốn bộ phận ràng buộc quyền lực chính trị. Thứ nhất là sự giám sát dân sự bởi những cơ quan có một phần được bốc thăm: canh chừng các lực lượng vũ trang không phải là người cùng hàng ngũ với họ, mà là toàn thể công dân, và sự chỉ huy các lực lượng an ninh nằm dưới nghị viện, chứ không ngang hàng với nó. Thứ hai là luân chuyển quyền chỉ huy và giới hạn thời gian của các chức vụ, để quanh vũ lực không hình thành một bè cánh lâu dài hay một đám tùy tùng cá nhân. Thứ ba là tách bạch giữa ra lệnh và thực thi, cũng như giữa chỉ thị và kiểm tra: ai ra lệnh dùng vũ lực thì không được đồng thời phán xét tính hợp pháp của nó. Thứ tư là khả năng truy xét đầy đủ mọi chiến dịch, mọi chỉ thị và mọi khoản mua sắm. Vũ khí và trang bị được mua sắm qua thủ tục công khai với sổ sách để ngỏ, không có sự can thiệp ngầm, và không gì phục vụ vũ lực được tạo ra trong bóng tối.
Trên các bộ phận này là một ranh giới không thể xê dịch: vũ lực của trật tự không bao giờ được quay vào bên trong để chống lại sự phản đối chính trị. Cũng như thủ tục can thiệp của trật tự truyền thông không bao giờ được chống lại sự phê phán nhắm vào SOLIS, bộ máy an ninh không bao giờ được quay sang chống lại những người phản đối trật tự. Ranh giới này ngăn không cho sự bảo vệ trật tự trở thành công cụ làm nó đông cứng.
An ninh nội địa không có nhà nước cảnh sát
An ninh nội địa trong SOLIS không trước hết đến từ giám sát và răn đe, mà từ việc khắc phục nguyên nhân của bất an. Ở đâu không ai bị đẩy vào con đường phạm tội vì khốn cùng, bị gạt ra ngoài hay không có tương lai, ở đó tội phạm giảm xuống trước khi một đội tuần tra kịp đi tìm. Ở đâu dù vậy vẫn phải bảo vệ, áp dụng nguyên tắc phương tiện nhẹ nhất: cưỡng chế càng ít càng tốt, vũ lực chỉ để đáp trả vũ lực. Lực lượng an ninh là một phần của cộng đồng, không phải đội quân chiếm đóng nó. Họ được đào tạo về giảm căng thẳng cũng kỹ như về can thiệp, và họ được biết mặt ở nơi họ làm nhiệm vụ. Ở đây áp dụng sự minh bạch bất đối xứng xuyên suốt toàn bộ tác phẩm. Sự minh bạch trọn vẹn dành cho quyền lực, cho mọi chiến dịch, mọi chỉ thị, mọi phương tiện, trong khi đời sống của cá nhân được quyền riêng tư che chở. Như vậy SOLIS đảo ngược hướng giám sát: không phải công dân bị soi rọi còn bộ máy ẩn mình, mà bộ máy bị soi rọi còn công dân được che chở.
Ngoại lệ tự kết thúc
Ngay cả một trật tự không có đỉnh cũng phải có khả năng hành động khi tình thế cấp bách không cho phép bàn bạc. Vì vậy SOLIS quy định ngoại lệ từ trước, trong một mô hình nhiều cấp công khai mà ai cũng biết. Ở tình trạng bình thường, các quy tắc thông thường được áp dụng. Cấp cảnh giác cao cho phép diễn tập, bổ sung dự trữ và tăng cường bảo vệ các cơ sở thiết yếu. Cấp động viên một phần mở các hầm trú ẩn, gọi lực lượng dự bị và tập trung lực lượng ở nơi có nguy hiểm. Cuối cùng, cấp tổng động viên cho phép sơ tán, điều chuyển nguồn lực và mở các hành lang cứu trợ vượt qua biên giới. Mỗi cấp gắn với những quyền hạn được khoanh định rõ, được ban bố và giải trình công khai, và mang một ngày hết hiệu lực. Nếu không có quyết định mới của nghị viện, nó tự chấm dứt.
Điều phân biệt ngoại lệ với quyền hạn ngoại lệ là nghĩa vụ tháo dỡ. Sau mỗi lần leo thang, những gì nó đòi hỏi đều được thu hồi: quyền hạn, dữ liệu đã thu thập, vị trí, kho dự trữ. Một cơ quan có một phần được bốc thăm sẽ xem xét lại sau đó từng biện pháp xem nó có cần thiết và tương xứng hay không. Như vậy SOLIS có thể hành động trong vài giờ mà vài giờ không biến thành nhiều năm. Tình thế cấp bách nhận được những gì nó cần, và không giữ lại gì cả.
Phòng thủ bên ngoài không tấn công
Sức mạnh vũ trang trong lịch sử luôn là con dao hai lưỡi. Nó đã mang lại sự che chở và gây ra sự hủy diệt, bảo đảm sự ổn định và gieo rắc nỗi sợ, bảo vệ các dân tộc và châm ngòi chiến tranh. Trong các hệ thống cổ điển, quân đội thường phục vụ lợi ích quốc gia, việc phô trương sức mạnh, việc giành giữ tài nguyên, việc gây ảnh hưởng, và vì thế dẫn đến chiến tranh xâm lược, chạy đua vũ trang và đàn áp trong nước. Vì vậy, đối với bên ngoài, SOLIS áp dụng một sự phân biệt mang tính quyết định: tấn công bị cấm, phòng thủ là chính đáng. SOLIS không tự dựng mình lên bằng vũ lực và không khuất phục ai. Thế nhưng nó không có nghĩa vụ để mình bị hủy diệt nhân danh sự khoan dung. Một xã hội đã xây dựng được điều gì đó công bằng có quyền bảo vệ nó, mà không tự biến mình thành kẻ tấn công.
Học thuyết quân sự hoàn toàn mang tính phòng thủ. Phòng thủ bảo vệ dân chúng trước các cuộc tấn công, bảo đảm an toàn cho hạ tầng thiết yếu, dữ liệu và việc cung ứng, và gìn giữ các hệ sinh thái và tài nguyên. Một cuộc tấn công vào lưới điện được đẩy lùi bằng phòng thủ mạng, mà SOLIS không tự leo thang. Hệ thống được tổ chức theo các tầng, không gian mạng và thông tin, bầu trời và vũ trụ, đất liền và biển, cùng với phòng vệ dân sự, với các lực lượng phối hợp cùng nhau. Nó được gánh vác bởi một lực lượng dự bị được huấn luyện theo từng mô-đun và trong đời thường vẫn làm nghề của mình. Không có nhiệm vụ tấn công, không có cỗ máy tự mình tiến hành chiến tranh, và không có vũ khí nào mà quyết định sau cùng về sự sống không nằm trong tay con người. Một trí tuệ nhân tạo được phép nhận diện và phân loại mối đe dọa, nhưng không được đưa ra quyết định chết người nào mà không có sự cho phép của con người. Bộ chỉ huy quân sự luôn nằm dưới sự kiểm soát dân sự, và vì thế, như mọi quyền lực trong SOLIS, nằm dưới sự giám sát của chiếc vòng và của pháp luật.
Đối với bên ngoài, SOLIS tìm kiếm sự cân bằng của thận trọng: hệ thống cảnh báo sớm chung, kiểm soát vũ khí, giao thức khẩn cấp giữa các trật tự và liên minh với những ai chia sẻ các nguyên tắc của nó, để một xã hội tự ràng buộc mình không phải đứng một mình. Năng lực phòng thủ có tồn tại, đủ để răn đe, và bị ràng buộc để không tự trở thành mối đe dọa. Như vậy SOLIS tách phòng thủ ra khỏi logic tấn công và phô trương sức mạnh: không chạy đua vũ trang, không chiến tranh xâm lược, không dùng lực lượng chống lại chính dân chúng mình, mà là bảo vệ con người và hành tinh.
Phòng vệ Trái Đất và phòng vệ dân sự
Không phải mối nguy nào cũng mặc quân phục. Động đất, lũ lụt, dịch bệnh, tai nạn kỹ thuật, những cơn bão mặt trời đe dọa lưới điện và những thiên thể trên quỹ đạo va chạm giáng vào con người nặng nề hơn hầu hết kẻ thù, và chúng không hỏi đến biên giới. Vì vậy SOLIS kết hợp các cấu trúc bảo vệ với những nhiệm vụ dân sự thành một nền phòng vệ Trái Đất. Những đơn vị riêng, một đội cứu nạn thảm họa, được huấn luyện để cơ động cao và ứng phó với thiên tai, dịch bệnh, tai nạn kỹ thuật và những mối đe dọa từ không gian. Sau một trận động đất, họ hỗ trợ sơ tán, cung cấp điện khẩn cấp và bảo đảm chăm sóc y tế. Một tiểu hành tinh được phát hiện sớm sẽ bị chặn lại, trong khi phòng vệ dân sự chuẩn bị sơ tán.
Phòng vệ dân sự ở đây được xây dựng phi tập trung, như mọi thứ trong trật tự này phải đứng vững khi nguy cấp: dự trữ phân tán, hầm trú ẩn, năng lượng khẩn cấp, những đường liên lạc được bảo đảm nhiều lớp, và những con người được huấn luyện thay vì bị giám hộ. Ở đâu mối nguy chạm đến toàn nhân loại, phòng vệ Trái Đất trở thành một phần của nền phòng thủ hành tinh mà chương về trật tự thế giới bàn tới. Nó được cùng nhau gánh vác và tự nó cũng buộc vòng, để sự bảo vệ trước tận thế không bao giờ trở thành cái cớ cho sự trỗi dậy của một quyền lực duy nhất.
Hòa bình như một công việc chủ động
Nhưng sự che chở sâu xa nhất không phải là một bộ máy, mà là sự vắng mặt của những lý do dẫn tới bạo lực. Hòa bình trong SOLIS không phải là khoảng nghỉ giữa các cuộc xung đột, mà là một công việc liên tục: tháo ngòi căng thẳng từ sớm, khắc phục bất công trước khi chúng biến thành bạo lực, vun đắp sự thấu hiểu vượt qua biên giới, một nền ngoại giao không chờ đến khủng hoảng mới bắt đầu. Những gì một xã hội đầu tư vào phòng ngừa, giáo dục và công lý thì nó không phải đầu tư vào vũ khí. Như vậy SOLIS tự bảo vệ hiệu quả nhất không phải bằng cách ra đòn mạnh hơn, mà bằng cách dọn sạch thứ thuốc nổ từ đó bạo lực sinh ra. Sức mạnh trong trật tự này có nghĩa là sự kiềm chế, không phải sự hung hăng.